Bir şantiyede “kum getir” demek yetmez; sıvacı başka kum ister, şapçı başka, betoncu başka. Yanlış kum, çatlayan sıva, tozuyan şap ya da dayanımı düşük beton demektir. Bu yazıda en sık kullanılan kum çeşitlerini ve aralarındaki farkı anlatıyoruz.
Farkı belirleyen üç şey
1. Tane boyutu: Kumun içindeki en büyük tanenin kaç milimetre olduğu. “0-3”, “0-5” gibi ifadeler bunu anlatır: 0’dan 5 mm’ye kadar tanelerden oluşan kum demektir.
2. Kaynak: Kum ya kırma (taş ocağında kayanın kırılıp elenmesiyle) ya da doğal (dere yatağından) elde edilir. Kırma kumun taneleri köşeli, doğal kumunkiler daha yuvarlaktır.
3. Temizlik: Kumdaki kil, toprak ve organik madde bağlayıcının (çimento, kireç) tutunmasını zayıflatır. İyi kum yıkanmış ya da temiz elenmiştir.
Kum çeşitleri tek tabloda
| Kum | Tane boyutu | Başlıca kullanım |
|---|---|---|
| Sıva kumu | 0-3 mm (ince elenmiş) | İç ve dış sıva, ince harç |
| 0-5 doğal şaplık kum | 0-5 mm | Şap, tesviye |
| 0-5 ince kırma kum | 0-5 mm | Beton, şap, harç |
| Betonluk kum | 0-22 mm civarı, karışık | Şantiyede beton karışımı |
| Milkum | 0-2 mm, çok ince | Kilit taşı derz ve altı, ince işler |
Sıva kumu
Sıvada yüzeyin pürüzsüz çıkması için ince ve düzgün elenmiş kum gerekir. Sıva kumu bu nedenle 0-3 mm civarında elenir. İçinde iri tane kalırsa mala izi bırakır, yüzey pütürlü olur.
- Nerede: İç ve dış cephe sıvası, tuğla ve briket örgü harcı, ince tamir işleri.
- Nerede değil: Kalın şap ve beton. İnce kum çok su ister, kalın uygulamada rötre (büzülme) çatlakları artar.
Ayrıntılar: sıva kumu.
Şaplık kum
Şapta yüzey düzgünlüğü kadar dayanım ve az çatlama da önemlidir. Bu yüzden şap kumunun tane dağılımı sıva kumundan biraz daha geniştir; 0-5 mm aralığındaki doğal kum yaygın tercihtir.
- Nerede: Şap, tesviye, kaplama altı zemin hazırlığı.
- İpucu: Ne kadar gerektiğini öğrenmek için şap için ne kadar kum gerekir yazımıza bakın.
Ayrıntılar: 0-5 doğal şaplık kum.
0-5 ince kırma kum
Taş ocağında kırılıp elenen bu kum, köşeli taneleri sayesinde çimento hamuruna iyi tutunur. Betonda ince agrega olarak, ayrıca şap ve harç işlerinde kullanılır. Halk arasında “0-5 kum” ya da “kırma kum” diye bilinir.
Ayrıntılar: 0-5 ince kum.
Betonluk kum
Betonda tek bir tane boyutu yetmez; ince taneler iri tanelerin arasındaki boşlukları doldurur. Betonluk kum, kum ile mıcırın karışık hâlde geldiği malzemedir. Küçük ve orta ölçekli işlerde, hazır beton yerine şantiyede beton karıştıranlar tarafından tercih edilir.
- Nerede: Bahçe duvarı temeli, grobeton, küçük döşemeler, şantiyede karışan beton.
- Dikkat: Taşıyıcı (betonarme) elemanlarda projede belirtilen beton sınıfının sağlanması gerekir. Bu tür işlerde çoğu zaman hazır beton ya da laboratuvarla belirlenmiş karışım kullanılır.
Ayrıntılar: betonluk kum.
Sıva kumu ile beton kumu arasındaki fark ne?
En çok sorulan soru bu, kısaca:
- Sıva kumu ince ve düzgündür (0-3 mm). Amaç pürüzsüz yüzeydir.
- Beton için kullanılan kum daha geniş tane aralıklıdır (0-5 mm) ve mıcırla birlikte kullanılır. Amaç dayanımdır.
Sıva kumuyla beton dökerseniz karışım fazla su ister ve dayanım düşer. Beton kumuyla sıva yaparsanız yüzey pürüzlü olur. İkisi birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Kumun kalitesini nasıl anlarım?
Şantiyede basit bir kontrol yapabilirsiniz:
- Avuç testi: Bir avuç nemli kumu sıkın, sonra açın. Elinizde çamurlu bir iz kalıyorsa kil oranı yüksek olabilir.
- Şişe testi: Şeffaf bir şişeye üçte bir kum, üstüne su koyup çalkalayın ve bekleyin. Kumun üzerinde kalın bir çamur tabakası birikiyorsa kum kirli demektir.
- Göz kontrolü: Kök, dal, plastik gibi yabancı maddeler olmamalı.
Özetle
- Sıva için ince elenmiş sıva kumu.
- Şap için 0-5 doğal şaplık kum ya da 0-5 ince kum.
- Beton için 0-5 kum + mıcır ya da karışık betonluk kum.
- İnce işler ve kilit taşı için milkum.
Hangi kumun işinize uyduğundan emin değilseniz yapacağınız işi WhatsApp’tan yazın; doğru malzemeyi önerip şantiyenize getirelim.
